Bij de buren‎ > ‎

Berlijn: "Vooral jonge gezinnen in Berlijn kiezen weer voor de kerkgang"

Geplaatst 11 jul. 2012 07:07 door De Stadslamp Amsterdam
(Bron: ND, 6-7-2012)

In een tijd van secularisatie en ontkerkelijking bracht het Nederlands Dagblad afgelopen jaar twee keer opvallend nieuws: de groei van het kerkbezoek in de steden New York en Londen. Dat roept de vraag op of hier sprake is van een trendbreuk. Groeit het kerkbezoek in de grote steden? Verslag van correspondenten uit diverse wereldsteden.Vandaag deel 1: Berlijn.

Het is één minuut voor tien op zondagochtend in de Berlijnse Dom. Met een daverend akkoord maakt het orgel een einde aan het geroezemoes van de kerkgangers. De banken zijn goed gevuld. Vooral Berlijners zijn gekomen. Maar ook veel toeristen willen een dienst onder de prachtige koepel van Berlijns grootste protestantse kerk wel eens meemaken. Het is zomers warm. Blote benen en korte mouwen blijken toegestaan, evenals diepe decolletés. De Dom is Berlijns best bezochte kerk. ‘We zien het bezoek aan de zondagsdienst toenemen’, zegt woordvoerder Svenja Pelzel. ‘Gemiddeld hebben we iedere zondag zo’n achthonderd mensen in huis.’ Ook de nabijgelegen Marienkirche en de Kaiser-Wilhelm-Gedächtnis-Kirche worden zeer goed bezocht, klinkt het bij de Evangelische Kirche in Deutschland, de grote protestantse volkskerk. Soortgelijke geluiden vallen te vernemen bij het rooms-katholieke aartsbisdom Berlijn.

Na jarenlange daling lijkt het zondagse kerkbezoek zich in de Duitse hoofdstad, ‘s lands minst kerkelijke grote stad, te stabiliseren. Tegen de landelijk dalende lijn in. Deskundigen willen nog niet van een ommekeer spreken. Toch is een sluipende verandering zichtbaar. ‘Bij jonge gezinnen is het de trend om het christendom door te geven aan de kinderen’, zegt Wilhelm Gräb, hoogleraar aan de theologische faculteit van de Humboldt-Universiteit in Berlijn. ‘Vooral jongere hoogopgeleiden staan weer positiever tegenover religie.’ Ze sturen hun kinderen naar protestante dan wel rooms-katholieke kinderdagverblijven en scholen, laten hun kinderen dopen, vieren nadrukkelijk christelijke feestdagen en gaan ‘s zondags naar de kerk. Gräb: ‘Religieuze opvoeding en onderwijs helpen ter oriëntatie, om de wereld te begrijpen.’
waardenconservatief

Vooral in Prenzlauer Berg en Mitte, waar de Dom staat, is deze ontwikkeling gaande. Na de Duitse eenwording van 1990 is de bevolking van deze stadsdelen vrijwel compleet vervangen door nieuwkomers van buiten. De studenten, kunstenaars en andere vrije vogels van weleer zijn inmiddels gevestigde burgers. Velen komen uit het westen van Duitsland, zijn gedoopt, hebben bijzonder onderwijs genoten en zijn nog lid van een kerk. Met de komst van kinderen – beide stadsdelen behoren tot de kinderrijkste van het land – is ook de bezinning gekomen, legt EKD-woordvoerder Volker Jastrzembski uit. Velen zijn zeer ecologisch bewust, op duurzaamheid gericht en stemmen op de Groenen. ‘Maar dat is ook waardenconservatief en past dus goed bij elkaar’, zegt Jastrzembski. ‘Ze knopen aan bij traditionele waarden, zonder dat het traditionalistisch moet zijn.’ Ouders willen hun kinderen meegeven wat Pasen inhoudt, niet alleen maar dat dan de paashaas komt.
culturele zelfstandigheid

Hoogleraar Gräb ziet een ‘laat-burgerlijke vorm van christendom’ ontstaan. ‘De nieuwe bezinning op het geloof heeft niet in eerste instantie met religie te maken’, meent hij. ‘Het gaat hier om identiteit en culturele zelfstandigheid.’ Deze mensen willen bewust deel uitmaken van de christelijke cultuur, waartoe ook de kerk behoort. ‘Geloven en tot de kerk behoren zijn in Duitsland zeer sterk een kwestie van Bildung, vorming, geworden.’ Berlijn blijft evenwel de meest seculiere stad van een overwegend seculier land, aldus Gräb.Ook bij de Berlijnse rooms-katholieken stabiliseert het kerkbezoek, zij het op een laag niveau. Het bisdom schrijft bovendien steeds meer leden in, tegen de nationale trend in. Dat komt omdat er statistisch gezien veel meer katholieken naar Berlijn komen dan er vertrekken. Ook het aantal uittreders daalde in 2011.

Het kerkbezoek ligt onder het gemiddelde van de grote steden. ‘Veel mensen trekken naar Berlijn om in een bepaalde anonimiteit te leven’, zegt Stefan Fijrner, woordvoerder van het aartsbisdom. ‘Ze beslissen zelf wat ze doen. Niemand die ziet dat je thuis bent en eigenlijk naar de kerk zou kunnen.’
journalisten

Getalsmatig gezien is Berlijn een atheïstische stad. Een op de vijf inwoners is protestant, een op de tien rooms-katholiek. Zes procent is moslim. Oost-Berlijn, evenals het voormalige communistische Oost-Duitsland, behoort tot de meest geseculariseerde gebieden ter wereld. Maar het Pruisische protestantisme – na de Reformatie werd Berlijn officieel protestant – heeft de stad beslissend beïnvloed. Verreweg de meeste kerken zijn nog altijd protestant. ‘Het christendom is sowieso altijd veel meer aanwezig gebleven dan veel sociologen en journalisten wilden toegeven’, zegt hoogleraar Gräb. ‘Ook zijn de kerken veel meer opgenomen in de samenleving dan vaak wordt beweerd.’

De politieke elite van Duitsland is bovendien zeer sterk met de kerken verbonden. Zo is bondspresident Joachim Gauck een voormalig predikant en is bondskanselier Angela Merkel domineesdochter. De afdracht van kerkbelasting loopt via de staat. De Evangelische Kirche in Deutschland (EKD) oefent een grote maatschappelijke invloed uit via het onderwijs en de diaconie. Ook mengt de EKD-voorzitter zich geregeld in politieke debatten over onder meer armoedebestrijding of Afghanistan. De Rooms-Katholieke Kerk doet dat eveneens, zij het een stuk minder omdat haar morele gezag ernstig is aangetast door onder andere kindermisbruikaffaires. De stabilisering van het kerkbezoek betekent dus niet, volgens Gräb, dat de neergang van het christendom een halt is toegeroepen. Dat verval wordt immers schromelijk overdreven. Gräb: ‘Het kerkbezoek in Berlijn lag rond 1900 op gemiddeld één procent, nu op zes procent.’
katholieken meer naar de kerk dan protestanten

Protestanten en rooms-katholieken houden elkaar in Duitsland vrijwel in evenwicht. Beide kerkelijke tradities omvatten zo’n dertig procent van de bevolking en tellen daarmee zo’n 25 miljoen leden. Daarnaast zijn er circa 3,5 miljoen moslims en talrijke kleine geloofsgemeenschappen. In West-Duitsland is 71 procent van de bevolking kerklid, in het ex-communistische oosten 25 procent. Van de protestanten gaat gemiddeld acht procent geregeld naar de kerk. Bij rooms-katholieken is dat 23 procent. In Berlijn is twintig procent van de bevolking protestant, negen procent rooms-katholiek en zes procent islamitisch.

auteur: Oene van der Wal
Comments